تالاب انزلی پس از سالها مقابله با ورود انواع فاضلابها، گسترش گونههای مهاجم از قبیل آزولا و سنبل آبی، کاهش تراز آب دریای خزر، رسوبگذاری، کاهش ماندگاری آب، اکنون با اجرای طرحهای مدیریت آب، توسعه زیرساختهای فاضلاب، پاکسازی گیاه مهاجم و پیشبینی اعتبارات جدید با امیدهای تازه برای احیا روبرو است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جلال شرق به نقل از ایرنا، تالاب انزلی یکی از ارزشمندترین زیستبومهای کشور است که نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، تنظیم چرخه آب، تصفیه طبیعی آب و فراهم کردن زیستگاه آبزیان و پرندگان برعهده دارد و معیشت بخشی قابل توجهی از مردم منطقه، بهویژه صیادان و صنعت گردشگری به آن وابسته است.
با این وجود اکوسیستم تالاب انزلی طی سالهای متمادی با مجموعهای از مشکلات طبیعی و انسانی ازجمله ورود فاضلابهای شهری و صنعتی، عدم اجرای آبخیزداری، کاهش عمق و ماندگاری آب، گسترش گیاهان مهاجم، دستاندازی به حریم تالاب و کاهش سطح تراز آب دریای خزر مواجه بوده که ادامه حیات را برای این زیستبوم ارزشمند دشوار کرده است.
فاضلاب، مهمترین تهدید تالاب انزلی
سید حسن جعفری رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان بندرانزلی ورود فاضلابهای شهری و صنعتی را یکی از مهمترین تهدیدهای پیش روی تالاب انزلی دانست و گفت: ورود فاضلاب موجب افزایش آلودگی، کاهش اکسیژن محلول در آب و رشد بیرویه گیاهان و جلبکهای مهاجم میشود و تداوم این شرایط حیات آبزیان را با خطر مواجه کرده است.
وی بر ضرورت توسعه سیستمهای تصفیه فاضلاب، جلوگیری از تخلیه مستقیم پساب و مدیریت صحیح پسماند تاکید کرد و افزود: بهرهبرداری از تصفیهخانه شرق بندرانزلی میتواند از ورود بخش قابل توجهی از فاضلاب به تالاب و دریای خزر جلوگیری کند.
هادی حقشناس استاندار گیلان نیز از بهرهبرداری از تصفیهخانه شرق بندرانزلی با ظرفیت ۱۲ هزار مترمکعب در شبانهروز و پوشش حدود ۵۰ درصد جمعیت شهر در هفته دولت خبر داد و افزود: این پروژه در کنار تصفیهخانه بخش غربی، میتواند بخشی از بار آلودگی واردشده به تالاب را کاهش دهد.
وی جلوگیری از ورود فاضلاب خام به تالاب را از مهمترین دستاوردهای راهاندازی تصفیهخانه شرق بندرانزلی عنوان کرد.
با این حال، مشکل فاضلاب تنها به بندرانزلی محدود نیست برای رفع این مشکل باید فاضلابهای شهرهای حاشیه تالاب انزلی از جمله رشت، صومعه سرا و خمام نیز تصفیه شود.
امید صدیقی مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیطزیست، اعلام کرده است که برای تکمیل تصفیهخانههای فاضلاب استان گیلان حدود ۶۸ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است؛ رقمی که نشان میدهد حل مسئله فاضلاب، نیازمند یک برنامه بزرگ و تأمین منابع مالی پایدار است.
استاندار گیلان نیز از تداوم اجرای طرحهای زیربنایی فاضلاب در دیگر نقاط استان خبر داده بود.
حق شناس اظهار کرد: توسعه ظرفیت تصفیهخانههای فاضلاب فخب رشت با ظرفیت ۳۰ هزار مترمکعب و ۱۲ هزار و ۵۰۰ مترمکعبی در مسکن مهر رشت باید به این ظرفیت اضافه شود؛ همچنین بزودی کلنگ احداث یک تصفیهخانه فاضلاب ۶ هزار متر مکعبی در شهرستان صومعه سرا به زمین خواهد خورد.
استاندار گیلان هدف از اجرای طرحهای مرتبط در فومن و سایر شهرهای استان را ارتقای سلامت عمومی، حفاظت از محیطزیست، کاهش آلودگی رودخانهها و کمک به احیای تالاب بینالمللی انزلی اعلام کرده بود.
عصمت محمددوست سرپرست فرمانداری انزلی نیز با اعلام پیشرفت ۷۵ درصدی پروژه تصفیهخانه فاضلاب ضلع غربی بندرانزلی، تکمیل این پروژه را موجب کاهش بخش قابل توجهی از آلودگیهای زیستمحیطی تالاب انزلی عنوان کرده است.
کاهش تراز آب دریای خزر و مدیریت آب تالاب
در کنار فاضلاب، ماندگاری آب یکی از نگرانیهای جدی تالاب انزلی است؛ کاهش تراز آب دریای خزر موجب برهم خوردن شرایط هیدرولوژیک تالاب شده و به گفته مسئولان محیطزیست، اختلاف تراز آب میان تالاب و دریا موجب خروج ثقلی بخشی از آب تالاب به سمت دریای خزر و کاهش ماندگاری آب در برخی بخشها شده است.
امید صدیقی مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی معاونت محیطزیست دریایی سازمان حفاظت محیطزیست، کاهش تراز آب دریای خزر را یکی از مهمترین تهدیدهای زیستمحیطی سواحل شمال کشور دانست و گفت: ادامه این روند، علاوه بر افزایش آلودگیها، خشک شدن تالابهای ساحلی از جمله تالاب بینالمللی انزلی را تشدید کرده است.
وی اظهار کرد: کاهش تراز آب دریای خزر در پنج سال اخیر، روند احیای تالابهای ساحلی را با مشکلات جدی روبهرو کرده و ضرورت اجرای برنامههای حفاظتی و مدیریتی را دوچندان ساخته است.
احمدرضا لاهیجانزاده معاون محیطزیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست از آغاز اجرای طرح مدیریت آب تالاب انزلی با هدف جلوگیری از خشک شدن بخشهای غربی و حفظ منابع آبی خبر داده است.
بر اساس این طرح، عملیات اضطراری مدیریت آب در بخش غربی تالاب با اعتبار حدود ۱۰ میلیارد تومان از محل اسناد خزانه آغاز شده و نخستین اقدام آن مسدودسازی روگای اسپند یکی از کانالهای خروجی بوده است.
به گفته لاهیجانزاده، تنها چند روز پس از آغاز عملیات، افزایش سطح آب در بخش غربی تالاب مشاهده شده است؛ محدودهای که در فصل تابستان معمولا با کاهش شدید آب و حتی خشکی مواجه میشد.
وی تاکید کرد: این طرح بهصورت پایلوت اجرا میشود تا رفتار هیدرولوژیک تالاب پس از عملیات بهطور دقیق ارزیابی شود و پس از آن طرحهای مشابه در سایر بخشهای تالاب اجرا خواهد شد.
لاهیجان زاده اضافه کرد: اجرای پروژههای مدیریت آب در تالاب شرق و منطقه روگای رمضانبکنده نیز در دستور کار قرار دارد و در صورت تأمین اعتبارات، حدود ۲ هزار هکتار از عرصههای تالاب بینالمللی انزلی احیا خواهد شد
فرهاد حسینی طایفه مدیرکل حفاظت محیطزیست گیلان نیز مدیریت علمی منابع آب، افزایش ماندگاری آب و استمرار پایشهای میدانی را از الزامات موفقیت برنامههای احیای تالاب دانسته است.
سنبل آبی، شیطان بنفش
در کنار آلودگی و مشکلات آبی، سنبل آبی یکی دیگر از تهدیدهای جدی تالاب انزلی است؛ گیاهی مهاجم که در صورت فراهم بودن شرایط مناسب میتواند سطح آب را پوشانده و به زیست آبزیان و عملکرد طبیعی اکوسیستم آسیب وارد کند.
ابراهیم پورمجیب کارشناس ادارهکل حفاظت محیط زیست گیلان و مسئول اجرایی طرح پاکسازی سنبل آبی در رابطه بد این گونه مهاجم گفته بود: چند سالی است گیاه مهاجم سنبل آبی، موسوم به «شیطان بنفش»، راه تنفس تالاب انزلی را مسدود کرده اما با همکاری جوامع محلی بخش قابل توجهی از مناطق آلوده پاکسازی شده است
به گفته وی، در بخش غربی تالاب حدود ۶ هکتار از آلودگی ناشی از این گیاه پاکسازی شده و میزان آلودگی در این منطقه از حدود سهپنجم به کمتر از یکپنجم کاهش یافته است.
پورمجیب ادامه داد: بیش از ۷۰ درصد سنبل آبی در بخش غربی تالاب پاکسازی شده است؛ اما به دلیل قابلیت تکثیر این گیاه از طریق بذر و ساقههای رونده، پاکسازی بدون پایش مستمر نمیتواند به تنهایی مشکل را برطرف کند.
سال گذشته نیز ۱۰ تا ۱۲ روگای ورودی تالاب با همکاری دستگاههای مرتبط از سنبل آبی پاکسازی شد؛ اقدامی که به گفته رئیس اداره حفاظت محیطزیست بندرانزلی نقش مؤثری در کنترل این گیاه مهاجم داشته است.
احیای تالاب انزلی با مشارکت جوامع محلی
احیای تالاب انزلی قطعا بدون همراهی مردم ممکن نیست؛ عصمت محمددوست سرپرست فرمانداری بندرانزلی در گفتوگو با خبرنگار ایرنا بر نقش جوامع محلی و سازمانهای مردمنهاد در حفاظت از تالاب تاکید کرد و افزود: بهرهگیری از تجربیات ساکنان محلی در کنار دانش متخصصان میتواند روند احیای تالاب را سرعت دهد.
وی با بیان اینکه صیادان، کشاورزان، ساکنان منطقه و فعالان محلی مهمترین ذینفعان تالاب هستند، اظهار کرد: هیچ طرحی بدون مشارکت مردم به نتیجه پایدار نخواهد رسید و این گروهها باید در فرآیند حفاظت و تصمیمسازی نقش فعال داشته باشند.
در موضوع سنبل آبی مشارکت از اهمیت بسزایی برخوردار است؛ به گفته سرپرست فرمانداری بندرانزلی، برخی افراد این گیاه را به دلیل ظاهر زینتی از تالاب خارج کرده و به استخر یا حوض منازل منتقل میکنند، در حالی که کوچکترین بخشهای گیاه نیز قابلیت تکثیر دارد.
محمددوست تاکید کرد: مقابله با مشکلات تالاب نیازمند نگاه فرابخشی است و دستگاههای مسئول باید از اقدامات جزیرهای فاصله گرفته و با برنامهای هماهنگ در حوزههای محیطزیست، کشاورزی، عمران، گردشگری و مدیریت شهری عمل کنند.
وی همچنین لایروبی اصولی و مستمر کانالهای آبرسان، کنترل پسابهای خانگی، کشاورزی و صنعتی، ساماندهی زهآبها و جلوگیری از تخلیه غیرمجاز در حریم تالاب را از اولویتهای فوری عنوان کرده است.
اختصاص اعتبار برای تالای انزلی
در کنار طرحهای مدیریت آب و فاضلاب، اعتبارات جدیدی نیز برای اجرای برنامههای احیای تالاب اختصاص یافته است.
عباس حسنپور رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای گیلان در حاشیه پاکسازی تالاب انزلی از گیاه مهاجم سنبل آبی از اختصاص حدود ۱۰ میلیارد تومان اعتبار از محل اسناد خزانه طرح ملی تالابها به محیط زیست گیلان خبر داد و گفت: این اعتبار برای اجرای پروژههای مدیریت آب در بخشهای شرقی و غربی تالاب و منطقه سیاهکشیم هزینه خواهد شد.
وی اظهار کرد: برای سال آینده نیز (۱۴۰۶) بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار در حوزه مدیریت آب پیشبینی شده تا پس از تکمیل مطالعات هیدرودینامیکی و رسوبشناسی، طرحهای احیا با همکاری دستگاههای مختلف اجرایی شود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای گیلان به برنامههای محیط زیست در سال جاری نیز اشاره کرد و افزود: در سه بخش از تالاب انزلی طرحهای افزایش تراز آب و مدیریت جریان آب اجرا خواهد شد و تلاش میشود با همکاری سایر دستگاهها روند احیای تالاب انزلی شتاب گیرد.
لاهیجانزاده معاون محیطزیست دریایی سازمان حفاظت محیطزیست نیز اعلام کرده است که از مجموع اعتبارات اختصاصیافته به تالابهای کشور، حدود هزار و ۱۲۰ میلیارد ریال به تالاب انزلی اختصاص یافته است.
وی اظهار کرد: اختصاص اعتبار گفته شده به تالاب انزلی نشان دهنده اهمیت این تالاب است و انتظار داریم که سایر سازمانها نیز نگاه ویژهای به تالاب انزلی داشته باشند.
اختصاص این اعتبارات در شرایطی اهمیت پیدا میکند که اقدامات در حال اجرا مقطعی نباشد و مستمر ادامه یابد.
تالاب، محلی برای زایش ذخایر آبزیان
تالاب انزلی بخشی از چرخه حیات آبزیان دریای خزر و یکی از زیستگاههای مهم منطقه به شمار میرود و شرایط آن میتواند بر فعالیتهای صیادی و معیشت جوامع محلی اثرگذار باشد.
اواخر هفته گذشته حدود ۵۰۰ هزار قطعه بچه ماهی سفید در منطقه میانپشته تالاب انزلی رهاسازی شد.
علیاصغر داداشپور مدیرکل شیلات گیلان با اشاره به مشارکت شرکتهای تعاونی پره صیادی در تکثیر و پرورش بچهماهیان، حفاظت و بازسازی ذخایر آبزیان را از وظایف مهم شیلات دانسته و بر توسعه برنامههای علمی و مشارکتی تاکید کرده است.
وی این اقدام عامالمنفعه را سرمایهگذاری برای آینده صید و بهرهبرداری پایدار از ذخایر آبزیان دانست و افزود: بازگشت منافع آن به جامعه صیادی و همه ذینفعان این بخش خواهد بود.
داداش پور با بیان اینکه شرایط ذخایر در دریای خزر مطلوب نیست، اظهار کرد: برای حفظ و احیای ذخایر آبزیان دریای خزر به مشارکت همه ذینفعان و اجرای برنامههای علمی بازسازی نیاز داریم.
وی با اشاره به آسیبهای وارد شده به رودخانههای منتهی به دریای خزر از جمله برداشت شن و ماسه، آلودگیها و کاهش سطح آب دریای خزر، تصریح کرد: این عوامل بستر تکثیر طبیعی آبزیان را با مخاطره مواجه کرده است.
طی روزهای گذشته نیز فیلمی در شبکه های مجازی منتشر شد که نشان میداد بچه ماهیان به دلیل کاهش اکسیژن آب تالاب وضعیت نامطلوبی داشتند.
جعفری رییس اداره حفاظت از محیط زیست بندرانزلی در این رابطه به خبرنگار ایرنا گفت: تالاب انزلی هماکنون با افزایش آلودگی ها، کاهش میزان اکسیژن محلول در آب، رشد بی رویه گیاهان و جلبک های مهاجم و گونه مهاجم سنبل آبی مواجه است.
وی اضافه کرد: تداوم این شرایط حیات آبزیان را با خطر جدی مواجه کرده است و کاهش جمعیت ماهیان و پرندگان را بدنبال داشنه است.
جعفری تاکید کرد: حفاظت از تالاب انزلی تنها وظیفه نهادهای دولتی نیست بلکه نیازمند مشارکت همه شهروندان است و دستگاههای مسئول است.
رئیس اداره حفاظت از محیط زیست بندرانزلی ادامه داد: توسعه سیستمهای تصفیه فاضلاب، جلوگیری از تخلیه مستقیم پسابها، مدیریت صحیح پسماند و افزایش آگاهی عمومی از مهمترین راهکارهای حفاظت از این سرمایه ملی به شمار میرود.
جعفری تاکید کرد: تالاب انزلی یک میراث ارزشمند برای نسل امروز و آینده است و حفاظت از این سرمایه ملی، مسئولیت مشترک همه بخشهای جامعه است.
احیای تالاب انزلی در مرحله اقدام
اکنون بخش قابل توجهی از عوامل تهدیدکننده تالاب انزلی از جمله ورود انواع فاضلابها، رسوبگذاری، عدم آبخیزداری، کاهش ماندگاری آب، سنبل آبی، مداخلات انسانی و کاهش تراز آب خزر شناسایی شده، مجموعهای از مشکلاتی که در طول سالها بر این زیستبوم ارزشمند تحمیل شده است.
حال انجام اقداماتی مانند بهرهبرداری از تصفیهخانه شرق و تکمیل تصفیهخانه غرب انزلی، احداث تصفیهخانه در صومعه سرا، توسعه تصفیه خانه رشت، اجرای طرح اضطراری مدیریت آب، پاکسازی روگاها و پهنه تالاب انزلی از سنبل آبی، توسعه پایشهای محیطزیستی و اختصاص اعتبارات جدید، نشان میدهد احیای تالاب انزلی درحال عملیاتی شدن است.
اما ادامه حیات تالاب انزلی به اجرای مستمر و هماهنگ این برنامهها وابسته است؛جلوگیری از ورود فاضلاب، مدیریت آب، کنترل گونههای مهاجم، کاهش رسوب و جلوگیری از مداخلات انسانی، باید به طور هماهنگ اجرا شود تا بتوان از این زیست بوم ارزشمند صیانت کرد.
دیدگاهتان را بنویسید