کپوبافی دزفول از میراثی محلی تا افتخاری جهانی

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جلال شرق به نقل از ایرنا،  کپوبافی هنری با قدمت بالای ۵۰۰ سال که برای خلق آن از برگ‌های جوان درخت نخل استفاده شده و کپوباف با جادوی رنگ و هنر، هویت اصیل دزفول را به نمایش می‌گذارد.

رقص رنگ با هنر دستان زنان دزفول در ظروف پرکاربردی مانند ظرف میوه، زیر قوری، گلدان، سینی، ظرف نان، قندان، جعبه جواهرات، جعبه لوازم خیاطی، جعبه دستمال کاغذی، سبد لباس و کلاه آفتابی تجلی می‌یابند و این محصولات خوش نقش و نگار در بازارهای جهانی خودنمایی می‌کنند.

کپو در گویش لری

«کپو» در گویش لری به‌معنای «سر» یا «کله» است و گردی محصولات تولیدی کپو و شباهت آن‌ها به سر دلیل نام‌گذاری این محصولات حصیری است، آنچه دوام و کیفیت این محصول را بالا می‌برد کرتک یا مغز کپوست که نوعی گیاه خودرو با ساقه‌ای بلند و نی‌مانند است که در برخی مناطق حاصل‌خیز، باتلاقی و گرمسیر در حاشیه رودخانه‌ها و نهرهای آب با تراکم بالا می‌روید.

روستای پامنار واقع در شهیون دزفول خاستگاه این هنر اصیل و زیبا است وزنان بسیاری در خانه‌های روستایی مشغول تولید محصولاتی منحصر به فرد هستند.

دزفول با داشتن چنین صنایع دستی اصیل و با هویت در پاییز ۱۳۹۹ موفق شد در فهرست پنج شهر صنایع دستی کشور قرار گیرد و با این اقدام قابلیت دیگری به شناسنامه دزفول اضافه و سبب شد یکهزار و ۵۰۰ صنعتگر و هنرمند فعال در این رشته جایگاه و شان تازه‌ای برای کار خود در نظر بگیرند و با دلگرمی بیشتری این هنر-صنعت را ادامه دهند.

نصب المان کپوبافی، نام‌گذاری برخی از خیابان‌ها و میادین به نام کپو، اصلاح و راه‌اندازی کارگاه‌های متعدد کپوبافی و آموزش و اعطای تسهیلات، از جمله فعالیت‌های قابل اشاره در ادامه روند ثبت‌ ملی دزفول و ایجاد شرایط تازه برای کسب نشان جهانی این هنر ارزنده بود.

پس از آن، اعضای شورای جهانی صنایع دستی در زمستان ۱۴۰۱ به دزفول سفر کردند و از نزدیک با فعالیت‌های کارگاه‌های فعال کپوبافی شهر، حضور فعال زنان و کودکان، غرفه‌های فعال خانگی و شرایط تولید و صادرات کپو را مورد بررسی قرار دادند و کپوی دزفول پس از ارزیابی‌های صورت گرفته توسط کارشناسان یونسکو ثبت جهانی شد چرا که دزفول در حوزه صنایع دستی حرف برای گفتن داشت.

با گذشت سه سال از جهانی شدن کپوی دزفول هنوز هم چیزی عاید هنرمندان کپوباف دزفول نمی‌شود و تولید این محصولات زیبا به کام دلالان شیرین است

کپوبافان دزفول سالها برای تولید این محصول اصیل فرهنگی تلاش می‌کنند ولی از کمترین امکانات، بیمه و تسهیلات بی‌بهره‌اند که بارها در گزارش‌های مختلف به مشکلات آنها در خبرگزاری ایرنا پرداخته شده است.

نبردن نامی از شهیون در کنار محصولات تولید روستاییان دزفول موجب آزردگی خاطر کپوبافان شده حتی برخی مواقع محصولات تولیدی به نام دیگر شهرها به فروش می‌رسد و هنرمندان این شهرستان همچنان گمنام می‌مانند.

محصول از طریق واسطه به دست مشتریان می‌رسد و عرق هنرمندان بدون گرفتن دستمزدی که حقشان است خشک می‌شود.

رییس انجمن دزپارس دزفول در این باره می‌گوید: حال که کپوی دزفول جهانی شده باید دبیرخانه آن فعال شود چراکه فعالیت دبیرخانه کپو به توسعه پایدار شهرستان و رساندنش به جایگاه ملی و جهانی‌اش کمک می‌کند زیرا دزفول می‌تواندقطب صنایع دستی کشور باشد.

به گفته محمد آذرکیش، لازم است هر سال مراسم و جشنواره‌هایی درخصوص کپو در دزفول برگزار و مراکزی برای عرضه کپو در دزفول برای گردشگران برنامه ریزی شود.

وی می افزاید: نیاز است موضوع توجه به شهر جهانی کپو از سوی مسولان شهرستان دزفول به عنوان یکی از اولویت‌های توسعه پذیرفته شود و مدیران کشوری و استانی نیز توجه و تسهیلاتی در این خصوص در نظر بگیرند تا دزفول بتواند هرچه بیشتر این عنوان را حفظ کنید.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول نیز با اشاره به وجود حدود سه هزار هنرصنعتگر در این شهرستان می‌گوید: بیش از ۹۰ درصد این هنرصنعتگران کپوباف هستند؛ علاوه بر فعالیت کپوبافان در کارگاه‌های خانگی، ۴۰ تا ۵۰ کارگاه کپوبافی در دزفول فعال است که هر کدام افراد زیادی را مشغول بکار کرده‌اند.

حمیدرضا خادم می‌افزاید: اداره میراث فرهنگی بودجه‌ای برای ارایه تسهیلات به هنرصنعتگران ندارد و تسهیلات باید از طریق اداره کار، بنیاد علوی و یا بنیاد برکت ارایه شود تا بتوان نسبت به ارایه تسهیلات اقدام کرد؛ فهرست متقاضیان تسهیلات کپوبافی در دزفول تهیه و ارسال شده است و باید منتظر زمان پرداخت ماند.

اگرچه به گفته او محصولات کپوبافان این شهرستان در نمایشگاه‌های بین المللی فراوانی مانند عراق، اسپانیا، ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس عرضه شده ولی نیاز است فروش کپوی دزفول البته با بسته بندی مناسب به صورت جدی موردتوجه قرار گیرد تا بازار این محصولات رونق یابد.

خادم به برگزاری دوره‌هایی برای نحوه بسته بندی کپوی تولیدی دزفول اشاره و بیان کرد: مدیرکل میراث فرهنگی خوزستان دید بسیار مثبتی نسبت به این موضوع دارد که امیدواریم با تلاش وی و برگزاری دوره‌های آموزشی بتوانیم مشکلات این هنرمندان را رفع کنیم.

وی افزود: پیگیری‌های فراوانی توسط نماینده، فرماندار و مدیرکل میراث فرهنگی برای اختصاص یک زمین برای صنایع دستی دزفول در شهرک صنعتی انجام و قدم‌های مثبتی در این خصوص برداشته شده که امید است این هنر زیبا به سایر نقاط نیز توسعه یابد.

تلاش برای برندسازی صنایع دستی دزفول

رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول با اعلام صدور بیش از ۷۵۰ کارت صنعتگری برای فعالان این حوزه پس از برگزاری دوره های رایگان صنایع دستی می‌گوید: صنایع دستی دزفول در نمایشگاه ها و بازارهای بین المللی از جمله سلیمانیه عراق عرضه و تلاش شده محصولات دزفول با برند خودشان در بازار جهانی عرضه شوند.

اهالی شهیون به ویژه روستای پامنار بنا به گفته خادم تلاش فراوانی برای توسعه و ترویج هنر کپوبافی داشته‌اند؛ علاوه بر این، نمی‌توان از برگزاری دوره‌های برندسازی و دوره های فضای مجازی با همکاری میراث فرهنگی غافل شد، چراکه صنعتگران با شرکت در این دوره‌ها می‌توانند در بازار امروزی به روز باشند و محصولات خود را صادر کنند.

برگزاری دوره‌های آموزش صنایع دستی در زندان، مدارس، دانشکده‌ها و تیپ زرهی دزفول نیز از دیگر اقدامات مورد اشاره وی برای جذب مهارت نسل جوان، کاهش آمار جرائم و اشتغالزایی است.

ضرورت توسعه گردشگری صنایع دستی با حمایت میراث فرهنگی

رئیس اداره میراث فرهنگی دزفول معتقد است نباید اجازه دهیم صنایع دستی شهر هنرمندپرور دزفول به فراموشی سپرده شود.

او می‌افزاید: اداره میراث فرهنگی برای توسعه گردشگری صنایع دستی و حمایت از هنرمندان از هیچ تلاشی دریغ نخواهد کرد زیرا صادرات این محصولات ضمن ایجاد اشتغال و معرفی هنر مردم کشورمان، ارزآوری فراوانی به همراه خواهد داشت.

باتوجه به کیفیت بی نظیر صنایع دستی دزفول به ویژه کپوبافی در دنیا امید است تمدن پنج هزار ساله این شهر که با صنایع دستی آمیخته است، زنده نگه داشته شود.

دزفول و ضرورت راه اندازی بازارچه دائمی صنایع دستی

خادم می‌گوید: هنرصنعتگران با شرکت در دوره‌های آموزشی می توانند محصولات خود را به صورت آنلاین عرضه و به فروش برسانند ضمن اینکه برای برقراری ارتباط با کشورهای دیگر برنامه ریزی شده تا دستان توانمند هنرمندان دزفول همواره در راستای توسعه صنایع دستی به کار گرفته شود.

۲۶ مرداد در تقویم گردشگری دزفول به نام کپوبافی ثبت شده است.