طبّالی ( طبلزنی) یکی از آیینهای سنتی ماه مبارک رمضان در شهرستان طبس است که پس از گذشت بیش از ۱۴۰ سال، توسط منادیان سحرخیزی قبل از اذان صبح در شهر به اجرا در آمده و مردم را بیدار و به روزهداری دعوت میکند.
به گزارش جلال شرق به نقل از ایرنا، ماه مبارک رمضان، ماهی پر از معنویت و ارتباط با خداست که در گوشه و کنار ایران با آداب و رسوم خاصی گرامی داشته میشود و فرصت مناسبی برای به نمایش گذاشتن تنوع فرهنگی، مذهبی و اجتماعی به شمار میآید.
گرچه برخی از آیینهای قدیمی در بعضی شهرهای بزرگ به فراموشی سپرده شده اما هنوز برخی از این آیینها مانند “طبل زنی” شهرستان طبس خراسان جنوبی توسط منادیان سحرخیزی رونق دارد که همه ساله بر همدلی و معونیت ماه مبارک رمضان میافزاید.
آیین طبّالی سحرگاه هر روز، قبل از اذان صبح در یکی از بلندیهای شهر به اجرا در میآید. در اجرای این آیین در سه نوبت، به ترتیب سه ساعت، دو ساعت و یک ساعت مانده به اذان صبح طبل تحت عنوانهای طبل سه، طبل دو و طبل یک با آهنگ خاصی به صدا در میآید.
اجرای ۱۴ دهه سنت حسنه وقف در طبس
این آیین توسط مرحوم عمادالملک در قالب سنت حسنه وقف به منظور بیدارباش مردم بیش از ۱۴۰ سال قبل رایج شده است. این آیین باشکوه در ۱۴ دهه گذشته سینه به سینه و نسل به نسل منتقل شده و هر سال برگزار میشود.
متصدیان امر طبل زنی از دو هفته مانده به ماه مبارک رمضان، وسایل مورد نیاز که شامل پنج قطعه ظروف استوانهای شکل، مخلوطی از آلیاژهای فلزی مس، نقره و روی است را از اداره اوقاف طبس تحویل می گیرد و برای طبل زنی در ماه رمضان آماده میکنند.
صدای این طبلها با ترتیبی موزون و دلنشین خاطره نقاره زنی بارگاه امام هشتم (ع) را در یادها زنده میکند
صدای این طبلها با ترتیبی موزون و دلنشین خاطره نقاره زنی بارگاه امام هشتم (ع) را در یادها زنده میکند، طبل نوازان طبق وقف نامه مقرری دریافت میکنند و وقف نامه آن نیز در اداره اوقاف شهرستان طبس موجود است .
هر اجرای طبل زنی ، به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه و هر نوبت شامل سه بار به فاصله یک ساعت از مرتبه قبل نواخته میشود.
بنا به گفته مورخان طبل های مذکور در یکی از لشگر کشیهای جعفر خان زند (پدر لطفعلی خان زند) به طبس به غنیمت گرفته شده است . جعفر خان در نزدیکی طبس شکست میخورد و تعداد ۲ اراده توپ و پنج عدد طبل جنگی از او به غنیمت گرفته میشود این طبلها از همان زمان حکومت عماد الملک در محل عمارت خان طبس نگهداری میشده است و چون استفاده خاصی نداشته، عمادالملک دستور میدهد طبلها را بالای عمارت حکومتی ببرند و جهت بیدار باش مسلمین در اسحار ماه رمضان بنوازند.
شادیانهای برای عید فطر
همچنین به محض اعلام عید فطر نیز به مدت یک ربع این طبلها نواخته میشود که آن را شادیانه مینامند. در این آیین از دو اراده توپ برای اعلام موقع اذان صبح و افطار استفاده میشده است که با شلیک دو گلوله توپ زمان افطار و اذان سحر را اعلام میکردهاند.
سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی، طبلزنی را از سنتهای دیرینه مردم دیار خاوران برای بیدار کردن در سحرهای رمضان دانست و گفت: در گذشتههای دور مراسم طبلزنی در ماه رمضان برای آگاه کردن مردم هنگام سحر در شهرستان طبس رایج شده بود.
سید احمد برآبادی افزود: این سنت در بسیاری از شهرستانهای خراسان جنوبی رواج داشته و بیش از همه ردپای آن را میتوان در شهرستان طبس مشاهده کرد.
وی اضافه کرد: تاریخ موقوفه عمادالملکی به سال ۱۳۰۰ هجری قمری بر میگردد و ماندگاری آن نیز به دلیل موقوفه بودن و اجرای نیات واقف بوده است.
این پژوهشگر میراث فرهنگی خراسان جنوبی اظهار کرد: مکان به صدا درآمدن طبلها تا پیش از زلزله سال ۱۳۵۷ طبس، بالای ارگ طبس و کاروانسرای میدان امام (ره) بود اما امروز این آیین در بالای حسینیه عمادالملک انجام میشود.
وی بیاتن کرد: آلات و وسایل طبلزنی ماه مبارک رمضان در طبس شامل پنج قطعه ظرف استوانهای شامل سه عدد کاسه به نام «چاشنی» و سه ظرف استوانهای به نامهای «سرنواز»، «بردست» و «آلیاژی» که معمولا ترکیبی از «مس و نقره» بوده و با استفاده از پوست گاو و روی ظروف فوق طبلها آماده شده است.
این پژوهشگر میراث فرهنگی گفت: مراسم طبلزنی با شماره ۱۸۹ در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیده است.
طبل نوازان منادی سحرخیزان در طبس
این موقوفه توسط مرحوم عمادالملک در ۱۵۰ سال قبل وقف شد و هر سال شبهای ماه مبارک رمضان در حسینیهای به همین نام اجرا میشود
رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان طبس هم درباره موقوفه طبلزنی گفت: ماه رمضان در هر منطقهای سنتهای ویژه خود را دارد، سنتهایی که برگرفته از فرهنگ و اعتقادات دیرینه آنهاست.
علی امینی نسب با بیان اینکه دهها سال است آیین سنتی نواختن طبل در شبهای ماه مبارک رمضان در طبس اجرا میشود افزود: این طبلها در سه نوبت نواخته میشوند و میزبان سحرخیزان هستند به گفته مورخان تاریخ این طبلها به دوره زندیه برمیگردد که سالها بعد وقف نامهای برای آن تنظیم شده است.
وی گفت: این وقف نامه در سال ۱۳۰۰ هجری قمری تنظیم شده است، اما طبلها قبل از این تاریخ هم زده میشد و حدود ۱۵۰ سال است که طبل زنی در طبس قدمت دارد.
رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان طبس اظهار کرد: یکی از موقوفات شاخص و جزو ۵۴۷ موقوفه شهرستان طبس موقوفه عمادالملکی بوده است که مراسم طبل زنی در ماه مبارک رمضان یکی از نیات موقوفه عماد الملک بوده که هرساله انجام میشود.
وی با بیان اینکه این موقوفه بیش از ۱۰۰ رقبه وملک دارد گفت: طبل زنی در سال ۱۳۸۹ در فهرست میراث معنوی کشور هم به ثبت رسیده است و میراثی ماندگار برای آینده گان است.
امینی نسب یادآور شد: شهرستان طبس دارای ۳۵ موقوفه با نیات افطاری، عزاداری، اطعام و قرائت قرآن در ماه مبارک رمضان است.
وی ادامه داد: موقوفه عمادالملکی اکنون غیر متصرفی بوده و متولی آن احمد یحیی شیبانی بوده که هرسال برابر وقفنامه به نیات آن عمل میکند.
رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان طبس افزود: یکی از دلایلی که این طبلها همچنان نواخته میشود، ابتکاری است که مرحوم عمادالملک داشته زیرا وقفنامهای را تنظیم و مشخص کرده چه کسانی مشغول طبالی و چه کسانی زنبورکچی و مشغول شلیک توپ باشند.
وی با بیان اینکه افراد فنجانکش یا پنگانکش هم در این وقفنامه مشخص هستند گفت: بنابراین در وقفنامهای که زمان عمادالملک تنظیم شده، برای هریک از افراد مقرری تعیین شده که همچنان تا امروز این وقف از طرف متولی امور عمادالملک پایدار است.
امینی نسب اظهار کرد: حدود ۲ هفته مانده به ماه رمضان، متصدی طبلزنی وسایل را از اداره اوقاف طبس تحویل میگیرد و آنها را آماده میکند که با توجه به سکوت شب در طبس، مردم روستاهای نزدیک شهر با صدای طبل بیدار میشوند و سحری میخورند.
شهرستان طبس در مسیر ارتباطی استانهای مختلف کشور به سمت مشهد مقدس قرار دارد و در فاصله ۲۷۰ کیلومتری غرب بیرجند است.
دیدگاهتان را بنویسید