«مدیریت پسماند فقط یک پروژه فنی نیست؛ یک حرکت اجتماعی است»
گفت‌وگوی خبری با لیلا پورموحدی مدیر عامل شرکت تعاونی پسماند پردازشگر بوجاق درباره مدیریت پسماند روستایی
لیلا پورموحدی مدیر عامل شرکت تعاونی پسماند پردازشگر بوجاق و فعال محیط زیست آستانه‌اشرفیه و بندر کیاشهر پرچمدار اتفاقات نو در مدیریت پسماند گیلان هستند
جلال شرق ــ بحران پسماند و شیرابه در گیلان طی سال‌های اخیر به یکی از جدی‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی استان تبدیل شده است؛ بحرانی که به گفته فعالان محیط زیست، تنها یک مسئله خدمات شهری نیست، بلکه با سلامت مردم، امنیت غذایی، کیفیت خاک و منابع آب ارتباط مستقیم دارد.در همین راستا، لیلا پورموحدی مدیر عامل شرکت تعاونی پسماند پردازگر بوجاق و فعال محیط زیست ، با اشاره به تجربه چندساله اجرای طرح‌های مدیریت پسماند در روستاهای شهرستان آستانه‌اشرفیه، بر ضرورت مشارکت مردم، آموزش و اجرای طرح‌های بومی و کم‌هزینه تأکید کرد.
لیلا پورموحدی مدیر عامل شرکت تعاونی پسماند پردازشگر بوجاق در گفت‌وگو با جلال شرق اظهار کرد:من دوست دارم صحبت‌هایم را با یک نگرانی شروع کنم؛ نگرانی برای آن خانه و سرزمینی که همه ما دوستش داریم، اما دست‌کم در یک دهه اخیر با وضعیت بحرانی پسماند و شیرابه مواجه بوده است.امروز برای همه ما در گیلان روشن است که نمی‌توانیم حل این مسئله را بیش از این به آینده موکول کنیم. وقتی درباره پسماند صحبت می‌کنیم، در واقع درباره مجموعه‌ای از تهدیدهای زیست‌محیطی، بهداشتی و حتی امنیت غذایی صحبت می‌کنیم.
وی افزود: حدود ۴۰ درصد جمعیت گیلان در روستاها زندگی می‌کنند و بخش قابل توجهی از پسماند استان نیز در همین مناطق تولید می‌شود. از سوی دیگر، بخش مهمی از محصولات کشاورزی، برنج و تولیدات دامی استان نیز در روستاها تولید می‌شود؛ بنابراین مدیریت صحیح پسماند در روستاها اهمیت بسیار زیادی دارد.
این فعال محیط زیست با اشاره به وضعیت منابع آب گیلان گفت: گیلان با سطح بالای آب‌های زیرزمینی مواجه است؛ شرایطی که با بسیاری از استان‌های مرکزی، شرقی و غربی کشور متفاوت است. بنابراین ما اساساً نمی‌توانیم مسئله دفن پسماند را مانند برخی مناطق دیگر دنبال کنیم.
پورموحدی ادامه داد: وقتی پسماند در دل مزارع، جنگل‌ها یا حاشیه رودخانه‌ها رها می‌شود، موضوع دیگر فقط مشکل ارائه خدمات شهری نیست؛ بلکه مستقیماً با سلامت مردم، امنیت غذایی، کیفیت خاک و حتی تغذیه کودکان و نسل آینده ارتباط پیدا می‌کند.
زباله‌سوزی؛ معضل دیگری که به بحران پسماند اضافه شده است
وی یکی دیگر از نگرانی‌های جدی را گسترش زباله‌سوزی در فضای باز عنوان کرد و گفت: متأسفانه زباله‌سوزی در فضای باز به یک عادت تبدیل شده و در بسیاری از نقاط استان شاهد آن هستیم. در هر گوشه‌ای که پسماند دپو شده باشد، ممکن است شاهد سوزاندن زباله باشیم و این موضوع یک مشکل جدی زیست‌محیطی است.
پورموحدی تصریح کرد: بنابراین وقتی از بحران پسماند صحبت می‌کنیم، در واقع از تهدیدهای بسیار بزرگ‌تری سخن می‌گوییم که باید برای آنها راهکار عملی و پایدار پیدا کنیم.
آغاز یک تجربه از روستای سالکده
این فعال محیط زیست با اشاره به آغاز تجربه مدیریت پسماند در روستای سالکده اظهار کرد: حدود شش سال پیش، یک تیم کوچک تصمیم گرفت منتظر اجرای پروژه‌های بزرگ و اختصاص بودجه‌های کلان نماند. تصمیم گرفتیم از یک نقطه کوچک شروع کنیم.
وی افزود: در روستای حدود ۵۰۰ خانواری سالکده در بخش بندر کیاشهر شهرستان آستانه‌اشرفیه تلاش کردیم مردم را به عنوان شریک حل مسئله وارد میدان کنیم. پس از آموزش و جلب مشارکت مردم، تفکیک زباله از مبدأ آغاز شد.
پورموحدی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین اقدامات ما، حذف پسماندهای تر از چرخه مدیریت پسماند بود که با مشارکت و همت خود مردم انجام شد. به اعتقاد من، همین موضوع یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت طرح در روستاها بود؛ زیرا پسماند تر دیگر برای انتقال و دفن از روستا خارج نمی‌شد.
وی گفت: برای پسماندهای خشک و غیرقابل بازیافت نیز یک دستگاه کوچک‌مقیاس برای مدیریت پسماندهای ریجکتی تهیه شد و اتفاق بسیار مهمی که برای ما رخ داد، احیای محل دپوی حدود ۳۰ ساله روستا بود؛ به‌گونه‌ای که این محل طی حدود سه سال به یک باغ پربار تبدیل شد.
«سالکده وارد ششمین سال پایداری شده است»
پورموحدی با اشاره به استمرار این تجربه گفت: امروز این طرح وارد ششمین سال پایداری خود شده است و زمانی که یک طرح بتواند چندین سال با مشارکت مردم ادامه پیدا کند، می‌توان گفت با یک تجربه پایدار مواجه هستیم.
وی اضافه کرد: پس از موفقیت سالکده، مردم روستای همجوار نیز برای پیوستن به این مسیر درخواست دادند. در روستای لسکوکلایه بزرگ در بخش بندر کیاشهر، با جمعیتی حدود یک هزار و ۱۰۰ خانوار، بیش از ۷۰ درصد مردم برای خرید دستگاه وارد میدان شدند.
این فعال محیط زیست تأکید کرد: دستگاه مدیریت پسماند در این مدل، فقط یک وسیله فنی نیست؛ بلکه بخشی از یک زیرساخت فرهنگی و اجتماعی است. ما ابتدا هرم صحیح مدیریت پسماند را اجرا می‌کنیم و در انتها، برای پسماندهای ریجکتی که راهکار دیگری برای آنها وجود ندارد، از فناوری مناسب استفاده می‌کنیم.مردم اگر احساس مسئولیت کنند، بیشتر از انتظار ما می‌توانند انجام دهند
پورموحدی خاطرنشان کرد: این تجربه یک حقیقت ساده را به ما نشان داد؛ وقتی مردم احساس کنند که این کار متعلق به خودشان است، می‌توانند بسیار بیشتر از آنچه تصور می‌کنیم برای حل یک مشکل اجتماعی اقدام کنند.
وی افزود: از همین‌جا بود که تلاش کردیم تجربه‌های کوچک را به یک الگو تبدیل کنیم تا ضمن کاهش هزینه‌ها، بتوانیم نیاز مناطق بیشتری را پاسخ دهیم.
حمایت مسئولان از توسعه طرح «دهستان سبز دهسر»
مدیر عامل شرکت تعاونی پسماند پردازگر بوجاق با اشاره به حمایت مسئولان استان و شهرستان گفت: امروز با حمایت استاندار محترم گیلان، جناب آقای دکتر حق‌شناس، که پس از بازدید از پروژه‌های سالکده و لسکوکلایه در دوم خرداد و دوم مرداد سال ۱۴۰۴ حمایت مستقیم خود را از این مسیر اعلام کردند، و همچنین با همراهی فرماندار محترم شهرستان آستانه‌اشرفیه، جناب مهندس حیدری‌نژاد، مدیریت پسماند استان، مدیرکل امور روستایی و نهادهای محلی، این مدل در قالب طرح «دهستان سبز دهسر» در دهستان دهسر بخش بندر کیاشهر در حال اجراست.
پورموحدی ادامه داد: در این طرح، ۱۴ روستا قرار گرفته‌اند که دو روستای سالکده و لسکوکلایه از قبل در مسیر روستای سبز و عاری از زباله قرار گرفته بودند و ۱۲ روستای دیگر نیز آموزش‌های لازم را دریافت کرده‌اند.وی گفت: این روستاها شامل اشمان دهکا ، زارم کلایه، صفرابسته، سیرباغ کول، اشمان کماچال، لاکوژده، نوبیجارمحله، محسن آبادنقرده، نبی دهکا، لب دریا و دهسر هستند.
مدل «دهستان سبز» بر سه اصل استوار است
پورموحدی درباره مدل اجرایی طرح اظهار کرد: مدل ما بسیار ساده است؛ روستایی که می‌خواهد وارد این چرخه شود، ابتدا باید خودش برای حل مسئله آماده باشد، پسماند تر را از چرخه خارج کند و یک نهاد محلی فعال داشته باشد.
وی افزود: بخشداری‌ها و نهادهای محلی مسیر کار را هماهنگ و بر آن نظارت می‌کنند، ما آموزش و پشتیبانی را انجام می‌دهیم و مردم نیز اجرای طرح را بر عهده می‌گیرند.
فناوری باید در خدمت مشارکت مردم باشد
این فعال محیط زیست درباره استفاده از فناوری‌های کوچک‌مقیاس نیز گفت: در این مدل، فناوری مدیریت پسماند کوچک‌مقیاس نیز پیش‌بینی شده است. این فناوری فقط برای مدیریت پسماندهای ریجکتی نیست، بلکه می‌تواند به عنوان محرک توسعه و انگیزه‌ای برای مشارکت مردم عمل کند.
پورموحدی افزود: فناوری‌های مطمئن و کوچک‌مقیاس در الگوهای بومی می‌توانند نقش مهمی داشته باشند و باید بیشتر مورد توجه قرار گیرند. این فناوری آزمایش شده و نتایج آزمایش‌های مربوط به آلاینده‌ها، استانداردهای لازم را نشان داده است.
وی تأکید کرد: البته ما نمی‌گوییم این مدل می‌تواند تمام مشکلات پسماند گیلان را یک‌شبه حل کند؛ حرف ما این است که امروز یک تجربه موفق و کارآمد در اختیار داریم و اگر بتوانیم آن را به‌درستی حمایت کنیم، می‌توانیم توسعه‌اش دهیم.از یک روستا تا یک الگوی استانی
پورموحدی اظهار کرد: یک روستا می‌تواند به نمونه‌ای برای یک دهستان تبدیل شود؛ اجرای آن در مقیاس دهستان نیز می‌تواند با تغییراتی به الگویی برای شهرها تبدیل شود.
وی افزود: به نظرم مهم‌ترین سؤالی که امروز باید از خودمان بپرسیم این است که اگر مردم آماده‌اند، آیا ما هم آماده‌ایم به آنها اعتماد کنیم؟ این طرح بر پایه اعتماد، مشارکت و آموزش جلو می‌رود.
زنان روستا؛ موتور محرک تحول در مدیریت پسماند
پورموحدی با تأکید بر نقش زنان روستایی در موفقیت این طرح گفت: در این چند سال که به طور مستمر در سالکده و لسکوکلایه فعالیت داشته‌ام، از نزدیک دیده‌ام که زنان روستا چگونه به معنای واقعی به کنشگران اجتماعی تبدیل شده‌اند.
وی ادامه داد: زنان روستا آموزش‌دهنده، پیگیر و حافظ مشارکت مردم در این اتفاق بزرگ بوده‌اند. این همان نیروی اجتماعی است که می‌تواند در سراسر گیلان موتور تغییر باشد.
آستانه‌اشرفیه و بندر کیاشهر؛ پرچمدار اتفاقات نو در مدیریت پسماند گیلان
این فعال محیط زیست در پایان گفت: با قدرت می‌گویم شهرستان آستانه‌اشرفیه و بخش بندر کیاشهر، پرچمدار اتفاقات نو در مدیریت پسماند گیلان هستند و به این موضوع باور دارم.
پورموحدی تأکید کرد: مدیریت پسماند فقط یک پروژه فنی نیست؛ یک حرکت اجتماعی است؛ حرکتی که با آموزش، اعتماد و مشارکت مردم معنا پیدا می‌کند.
وی افزود: ما می‌توانیم در همه زمینه‌ها، به‌ویژه در حوزه محیط زیست، از این نیروی عظیم مردمی استفاده کنیم و به موفقیت‌های بسیار بزرگی دست پیدا کنیم.
پورموحد در پایان ابراز امیدواری کرد: امیدوارم اجرای طرح «دهستان سبز دهسر» که با هدف استقرار مدیریت صحیح پسماند روستایی آغاز شده است، با موفقیت پیش برود و بتواند به الگویی برای شهرهای اطراف، شهرستان‌های دیگر و حتی استان‌های همجوار تبدیل شود.
دیدگاهتان را بنویسید