اولین نشست تخصصی حلقه ادبی چراغ راه با موضوع بررسی جریان داستان نویسی ایران پس از انقلاب اسلامی در حسینیه هنر رشت برگزار شد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جلال شرق ، «اسماعیل محمدپور» در این جلسه با اشاره به جریان داستان نویسی در ایران از گذشته تا امروز گفت: تاریخ داستان‌نویسی در ایران به قرون اولیه باز می‌گردد و ادبیات کهن ما با انواع و اقسام صورت‌های داستانی افسانه، تمثیل، حکایت و روایت آمیخته است.
مدیر هنری و ادبیات بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس گیلان تصریح کرد: اما داستان‌نویسی جدید ایران ادامه طبیعی و منطقی این ادبیات نیست و در شیوه جدید داستان‌پردازی حتی کم‌تر جای پایی از این میراث کهن باقی نمانده است.
این شاعر و پژوهشگر افزود: شاهنامه فردوسی، ویس و رامین فخرالدین اسعد، پنج گنج نظامی و گلستان و بوستان سعدی به همراه نمونه‌های فراوان دیگر همچون سیاست‌نامه که متضمن قصه‌هایی در دانش کشورداری است، و اسرارالتوحید که حاوی قصه‌هایی در احوال عارفان است، عقل سرخ و آواز پر جبرئیل ، که عرفان و اسطوره در آنها درآمیخته است، تاریخ بیهقی که قصه‌های تاریخی آن در عین سادگی، بسیار جذاب و خواندنی است، بخشی از تاریخ ادبیات داستانی ما را شکل می‌دهند.
وی ادامه داد: این تاریخ در سیر خود با حکایات تمثیلی و استعاری کلیله و دمنه، قصه‌های تمثیلی و تربیتی قابوس‌نامه، حکایات پراکنده جوامع الحکایات و لوامع الروایات و داستانهای عامیانه‌ای همچون هزارویک شب، سمک عیار، رموز حمزه، حسین کرد شبستری، امیر ارسلان نامدار و… کامل میشود.
محمدپور خاطر نشان کرد: رمان و رمان‌نویسی به سبک اروپایی و به معنای امروزی آن تا شصت هفتاد سال پیش که فرهنگ غرب در ایران رخنه پیدا کرده، در ادبیات ایران سابقه نداشت، ابتدا رمان‌ها به زبان‌های فرانسه و انگلیسی و روسی و آلمانی یا عربی و ترکی به ایران می‌آمد، و کسانی که به این زبان‌ها آشنا بودند، آنها را می‌خواندند و استفاده می‌کردند، سپس رمان‌هایی از فرانسه و بعد انگلیسی و عربی و ترکی استانبولی به فارسی ترجمه شد.
وی گفت: رواج ترجمه رمان‌های غربی و نظیره‌نویسی آنها در ایران، بی‌شک موجب ایجاد حرکت‌های اجتماعی نیز شده است که حاصل آن آشکار شدن تضاد میان حکومت و مردم و نتیجه نهایی آن امضای فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین‌شاه قاجار بود و در ادامه، اصلاحات اداری، بسط تجدد و ترقی، گسترش علوم جدید، گام‌به‌گام پذیرش اجتماعی یافت و نوگرایی در فرهنگ، کم‌کم بخشی از نیاز عمومی جامعه شد.
این شاعر و نویسنده گیلانی ادامه داد: جریان غالب داستان نویسی پیش از انقلاب اسلامی شامل جریان مارکسیستی، ملّی و دینی بود که البته جریان دینی نسبت به دو جریان دیگر جلوه کمتری داشت.
محمدپور افزود: با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و در نخستین دهه پس از انقلاب، حاکمیتِ ایدئولوژی و فرهنگ اسلامی، بر فضای فکری جامعه، و عواملی مثل وجود شرایط شور انقلابی، آغاز جنگ، بحران در نظم عرفی فرهنگی جامعه، ظهور دولت جدید با تدابیر تازه، زمینه را برای تولیدات داستانی با گرایش های سنتی – انقلابی و ایدئولوژیک فراهم کرد.
وی اضافه کرد: به عبارت، دیگر گفتمان رسمی و ایدئولوژیک به گسترشِ تولید و اندیشه‌های خودش پرداخت که این ارزش ها هسته مرکزی گفتمان ادبی دهه شصت را تشکیل می‌دهند و در بستر چنین وضعیتی بیشتر رمان های دهه شصت، زمینه‌ای دینی، تاریخی، اجتماعی و سیاسی می‌یابند.
محمدپور با بیان اینکه با شروع جنگ تحمیلی در شهریور ۱۳۵۹، ادبیات جنگ هم پدید آمد، اذعان کرد: دگرگون شدن زندگی بر اثر جنگ، مسائل تازه‌ای را در دستور کار ادبیات قرار داد و داستان‌هایی از مجموعه‌های «دو چشم بی‌سو» از «محسن مخلباف» و «مرغ آمین» از «سیروس طاهباز» در سال ۱۳۶۰ منتشر شد.
وی ادامه داد: در سال‌های بعد، روند چاپ آثار متأثر از جنگ و تبعات آن شتاب گرفت و تا سال ۱۳۷۰ نزدیک به ۱۶۰۰ داستان کوتاه، در مجلاّت و مجموعه داستان‌ها و ۴۶ رمان و داستان بلند انتشار یافت و تقریباً هیچ نویسنده‌ای نسبت به جنگ و پیامدهای آن بی‌تفاوت نماند، برخی در ستایش از حماسه‌آفرینی رزمندگان نوشتند و گروهی مصائب جنگ و تأثیر آن بر زندگی مردم عادی را بازتاب دادند.
محمدپور با اشاره به رشد کمی و کیفی ژانر داستان در دهه هفتاد گفت: در دهه ۷۰ حدود هزار رمان منتشر شده که نیمی از آن متعلق به نویسندگان زن است و از این میان، ۷۰ درصد رمان‌های زنانِ نویسنده و درصدی از رمان مردانِ نویسنده به جریان داستانهای رمانتیکِ عامه پسند اختصاص دارد.
در ادامه جلسه دکتر«محمدتقی یونسی» با برشمردن ویژگی داستان های دهه هفتاد گفت: جریان های مهم رمان نویسی دهه ۷۰عبارتند از: رمان‌های جنسیت محور: از وجوه برجستۀ این دهه، توجه نویسندگان به تولید رمان‌های جنسیتی و زن محور است.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی رشت، با اشاره به اینکه این دسته از آثار در دو گروه رمان‌های عامه‌پسندِ رمانتیک و دوم داستان‌ها و رمان های فمینیستی (در جایگاه ادبیات نخبه‌گرا) قرار می‌گیرد، افزود: همچنین تنوع و تجربه‌های تازه در فرم و ساختار در دهه ۷۰ نضج می‌گیرد، که یکی از آنها به جریان داستانهای پسا مدرنیستی موسوم است.
وی تصریح کرد: در این دهه نمونه‌هایی از این دست داستان ها و رمان ها روانۀ بازار نشر ایران میشود که در تکنیک، زبان، عدم قطعیت، ناپیوستگی، و بسیاری از مولفه‌های داستان های پست مدرنیستی مشترک‌اند، ولی به لحاظ اندیشۀ غالب هستی شناسانه خیلی از آن فاصله دارند.
یونسی افزود: اقلیمی نویسی جریان پرقدرتی در داستان نویسی دهه هفتاد است و بخش عمده آن به نویسندگان جنوب اطلاق می شود که به علت فراوانی نویسندگان جنوب جدا کردن آنها از جریانات اصلی داستان نویسی قابل ممکن نیست.
وی اضافه کرد: دولت آبادی و احمد محمود، حسن اصغری و نجدی هر چند که تکیه شان بر بوم و مناطق خاصی است اما جزئی از بدنه داستان‌نویسی‌اند.
این نویسنده و پژوهشگر گیلانی ادامه داد: در دهه هشتاد به نوعی شاهد رشد چشمگیر داستان نویسان به لحاظ کمی هستیم و تعداد نویسنده ها به چندین برابر دهه گذشته رسیده ضمن اینکه بسیاری از نویسندگان دهه گذشته با جدیت و نگاه تازه به نوشتن ادامه داده‌اند و داستان کوتاه همچنان از نظر کیفی و کّمی بر رمان پیشی گرفته است.
وی با اشاره به جریان شکل گیری داستانهای آپارتمانی و شهری در دهه هشتاد گفت: بخشی از این داستان ها پیرو ترجمه آثار کارور و نویسندگان امریکایی است و حتی می‌توان ادعا کرد این نوع از داستان‌ها جای داستانهای اقلیمی دهه های گذشته را تقریبا پر کرده‌اند که ستینگ این داستان‌ها عموما در آپارتمان ها و نقاط مختلف شهر اعم از مرکز و جنوب شهر و به طور جزئی‌تر در کافی شاپ ها، مراکز خرید و پارک‌ها قرار دارد.
گفتنی است، در پایان این نشست از «سلمان املاکی» فرزند سردار شهید حسین املاکی و «میرعمادالدین فیاضی» نویسنده کتاب کتیبه ای بر آسمان تقدیر به عمل آمد./شبستان
انتهای پیام
دیدگاهتان را بنویسید