جلال شرق ؛ بی تردید بحران کرونا در تمامی وجوه زندگی اجتماعی ما حالتی توقف و انجمادی ایجاد کرده است. وضعیتی که انسان امروزی هرگز آن را تجربه نکرده بود. یکی از این تغییرات خانه نشینی در روزی است که بنام طبیعت هزاران سال ایرانیان آن را در دامان طبیعت و به دور از موقعیت ثابت سکونت خویش به شادی و سرور سپری می کردند. روزی که گره زدن سبزه ها به گره خوردن و پیوند زندگی با طبیعت معنا می شود. در خانه ماندن اجباری در این روز فرصتی است تا به روزهایی که در طبیعت بوده ایم نگاهی انتقادی داشته باشیم با هدف اینکه نوع ارتباطی که با طبیعت اطراف خود داشته ایم را به چالش کشیده باشیم.
هر شهروندی در هر موقعیت اجتماعی و در هر بستر فرهنگی بی شک در سطوحی متفاوت در تعامل و ارتباط با طبیعت است، به همین دلیل همه نیازمند این تأمل و بازاندیشی فکری و رفتاری نسبت به طبیعت هستیم. اینکه تناسب فعالیت های ما در مواجهه با طبیعت و عناصر زنده و غیر زنده آن به چه میزان با ماهیت رفتاری طبیعی و زیست انسانی و فرهنگی ما می تواند قرابت داشته باشد.
نگاه مصرف گرایانه به طبیعت و اجزای آن، موقعیت ما را نسبت به طبیعت سالها در شرایط بحران گونی قرار داده است. بحران های زیست محیطی که آنقدر تکرار و استمرار داشته اند که گویی فراموش کرده ایم در پس بحران گسترده کرونا دهها اتفاق ریز و درشت زیست محیطی دردناک نهفته است. این رویکرد مصرف گرایی در کوچکترین رفتار خانگی تا بزرگترین تصمیم های سیاسی ما سیال و جاری است. حتی در روزی که بنام طبیعت شهره است و قاعدتا باید احترام بیشتری برای موجودیت آن قائل باشیم، لذت مصرف آنچنان در ما تجلی دارد که آسیب های جدی به ساختار آن وارد می کنیم.
سیالیت رویکرد مصرفی به عناصر طبیعت صرفا معطوف به برداشت و مصرف نامتعارف از منابع زیست محیطی نیست، بلکه حتی به عمق فرایندهای به اصطلاح حمایتی و حفاظتی از این منابع هم گسیل می شود. به گونه ای که فعالیت های آموزشی و تحقیقاتی نیز خود پرچم دار این نگاه و تسهیل کننده بازارهای مصرفی منابع طبیعی هستند.
زندگی شهرگونه امروزی و الزامات آن، هر کدام از ما را خواسته یا ناخواسته تبدیل به شهروند کرده است. شهروندی که نسبت به این سبک زندگی حقوقی دارد و به تبع آن ملزم به انجام وظایفی نیز هست. حقوق و وظایفی که ما در قبال طبیعت داریم نقش جدید شهروندی به می دهد به نام شهروند محیط زیستی. این شهروند باید برای پاسداشت ارزش های هویتی اکولوژیک طبیعت اطراف خویش تلاش نماید.
امروزه مفهوم طبیعت آن محیطی که در خارج از گستره زندگی عموما معرفی می شود نیست، طبیعت آن محیطی که در اوقات فراغت مهمان آن هستیم نیست، طبیعت صرفا آن محیطی که کوهستان، دشت، جنگل، دریا و… خوانده می شود نیست، طبیعت حتی بخش لاینفک از زندگی امروزی هم نیست، بلکه کرونا به ما آموخت، ما بخشی از طبیعت هستیم نه طبیعت بخشی از ما. کرونا به ما آموخت گستاخی به طبیعت و کوچک شماری آن مصادف است با نابودی ما نه طبیعت، چراکه او قادر است خود را در فرایندی بازیابی کند فرایندی که لاجرم به نابودی ما منجر خواهد شد.
بر خلاف روزهای دیگر، در سیزده بدر هدف ما در بودن در طبیعت با هم یکسان است: تجربه و لذت بودن در طبیعت در کنار خانواده. حال که کرونا بودنمان را در خانه نیز با هدفی یکسان در این روز رقم زده است، می توان در این روز با تلاقی تقارن ها اینبار خانه های ذهن ما میزبان طبیعت باشد و بیندیشیم که چگونه می توان رفتارمان را با این مهمان که همه عمر میزبان ما هست بهبود بخشید.
✍بیت الله محمودی- عضو هیأت علمی دانشگاه
دیدگاهتان را بنویسید